Wspólne mieszkanie, remont finansowany z oszczędności, kredyt spłacany przez oboje partnerów. Dopóki związek trwa, ustalenia finansowe często pozostają nieformalne. Po rozstaniu pojawiają się pytania: do kogo należy mieszkanie, czy można odzyskać pieniądze i kto nadal musi spłacać kredyt?
Wieloletnie wspólne życie nie oznacza automatycznie, że cały zgromadzony majątek podlega podziałowi po połowie. Rozliczenie wymaga ustalenia, co należy do każdej z osób, jakie umowy zawarto i na co przeznaczono wspólne środki.
Rozliczenie konkubinatu — czy partnerzy mają wspólny majątek?
Samo pozostawanie w związku nieformalnym nie tworzy małżeńskiej wspólności majątkowej. Partnerzy mogą jednak wspólnie nabywać rzeczy, w tym nieruchomości, i stać się ich współwłaścicielami w określonych udziałach.
Dlatego po rozstaniu trzeba oddzielić trzy kwestie: własność poszczególnych przedmiotów, zobowiązania wobec banków i innych wierzycieli oraz wzajemne roszczenia partnerów. Każda z nich może wymagać innego sposobu rozliczenia. Kodeks cywilny — przepisy o własności i zobowiązaniach
Wspólnie kupione mieszkanie — czy trzeba je sprzedać?
Jeżeli oboje partnerzy są współwłaścicielami mieszkania, punktem wyjścia są przysługujące im udziały. Sam fakt, że jedna osoba zapłaciła więcej, nie zmienia automatycznie udziałów określonych przy nabyciu. Może natomiast mieć znaczenie dla odrębnych rozliczeń.
Możliwe rozwiązania to przede wszystkim:
- przyznanie mieszkania jednej osobie ze spłatą drugiej;
- wspólna sprzedaż i rozliczenie uzyskanych środków;
- podział nieruchomości, jeżeli jest prawnie i technicznie możliwy.
Przy braku porozumienia można wystąpić do sądu o zniesienie współwłasności. Umowne zniesienie współwłasności nieruchomości wymaga aktu notarialnego. Rozliczenie własności nie rozwiązuje jednak automatycznie sprawy kredytu. Art. 158 i 210–212 Kodeksu cywilnego
Mieszkanie jest na partnera, ale ja płaciłam za zakup lub remont
Przekazanie pieniędzy na zakup mieszkania należącego wyłącznie do partnera nie czyni finansującej osoby współwłaścicielem. Podobnie samo finansowanie remontu nie daje udziału w nieruchomości.
Nie oznacza to jednak, że odzyskanie pieniędzy jest wykluczone. Trzeba ustalić, czy środki stanowiły pożyczkę, darowiznę, realizację konkretnego porozumienia czy przysporzenie związane z planowanym wspólnym życiem. W zależności od okoliczności zastosowanie mogą znaleźć m.in. przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Nie można z góry zakładać, że należny zwrot zawsze odpowiada sumie faktur albo określonemu procentowi aktualnej wartości mieszkania. Sposób ustalenia roszczenia wymaga analizy podstawy świadczenia i sytuacji stron. Problematyka wyceny takich rozliczeń była przedmiotem zagadnień prawnych przedstawianych Sądowi Najwyższemu. SN — rozliczenie środków przekazanych na zakup nieruchomości
Dom zbudowany na działce jednego z partnerów
Szczególnie trudne bywają sprawy, w których oboje partnerzy finansowali budowę domu na działce należącej tylko do jednej osoby.
Co do zasady budynek trwale związany z gruntem jest jego częścią składową. Jeżeli działka należy wyłącznie do partnera, wspólne finansowanie budowy nie powoduje samo przez się powstania współwłasności domu. Osoba finansująca budowę może natomiast, zależnie od ustaleń i okoliczności, dochodzić rozliczenia wniesionych środków. Art. 48 i 191 Kodeksu cywilnego
Kto spłaca wspólny kredyt po rozstaniu?
Rozstanie nie zmienia umowy z bankiem. Jeżeli oboje partnerzy pozostają kredytobiorcami, nadal odpowiadają zgodnie z jej postanowieniami. Przy odpowiedzialności solidarnej bank może żądać całej należnej płatności od jednego z nich.
Ustalenie między partnerami, że „mieszkanie i kredyt przejmuje jedna osoba”, samo w sobie nie zwalnia drugiej wobec banku. Zwolnienie z długu wymaga odpowiedniego porozumienia z wierzycielem.
Jeżeli jeden z partnerów spłaca więcej, niż wynika z ich wewnętrznych rozliczeń, może powstać roszczenie zwrotne. Jego zakres zależy od łączącego strony stosunku prawnego; nie należy automatycznie utożsamiać go z połową każdej raty. Art. 366, 376 i 519 Kodeksu cywilnego
Czy można odzyskać pieniądze za zakupy, wakacje i rachunki?
Rozstanie nie oznacza, że wszystkie wydatki z czasu związku stają się długiem drugiej osoby.
Bieżące koszty wspólnego życia trzeba odróżnić od pożyczki, zakupu rzeczy na współwłasność czy finansowania majątku partnera. W przypadku darowizny samo zakończenie związku nie wystarcza do jej odwołania.
Znaczenie mają uzgodnienia stron, cel płatności, sposób korzystania z zakupionych rzeczy oraz to, czy i w jakim zakresie druga osoba uzyskała korzyść podlegającą zwrotowi. Art. 405–411, 720 i 898 Kodeksu cywilnego
Jakie dokumenty warto zgromadzić?
Przed rozpoczęciem rozmów o rozliczeniach przygotuj:
- akt notarialny nabycia nieruchomości i numer księgi wieczystej;
- umowę kredytu, aneksy oraz historię spłat;
- wyciągi bankowe i potwierdzenia przelewów;
- faktury i rachunki dotyczące remontu, budowy oraz wyposażenia;
- umowy pożyczek i inne porozumienia;
- wiadomości dotyczące przeznaczenia pieniędzy i zasad ich zwrotu;
- zestawienie wydatków z datami, kwotami i wskazaniem osoby płacącej.
Warto odnotować także, kto może potwierdzić ustalenia partnerów. Sam przelew dowodzi przekazania pieniędzy, ale nie zawsze wyjaśnia, czy była to pożyczka, darowizna czy udział w kosztach wspólnego życia.
Czy trzeba od razu iść do sądu?
Jeżeli strony są gotowe rozmawiać, warto najpierw przygotować zestawienie majątku, zobowiązań i wzajemnych żądań. Ułatwia ono negocjacje i ustalenie, które kwestie są sporne.
Porozumienie powinno jasno określać kwoty, terminy płatności, sposób przekazania rzeczy oraz zakres rozliczeń. Przy nieruchomości i kredycie trzeba dodatkowo uwzględnić wymaganą formę czynności oraz stanowisko banku.
Nie należy jednak odkładać analizy terminów. Roszczenia pieniężne mogą ulec przedawnieniu, a termin nie zawsze rozpoczyna się dopiero w dniu rozstania. Inne zasady dotyczą samego żądania zniesienia współwłasności, które nie ulega przedawnieniu. Art. 118–120 i 220 Kodeksu cywilnego
Rozliczenie związku nieformalnego wymaga odtworzenia konkretnych ustaleń i przepływów pieniędzy. Im lepiej udokumentowane są wspólne zakupy, inwestycje i zobowiązania, tym łatwiej ocenić przysługujące roszczenia oraz wybrać sposób zakończenia sporu.
Adwokat Barbara Kardynia
Kancelaria Adwokacka Barbara Kardynia
Telefon: +48 795 674 344
E-mail: b_kardynia@icloud.com
Strona internetowa: adwokatkardynia.pl