„Pożyczyłam pieniądze znajomemu. Nie podpisaliśmy umowy, bo sobie ufaliśmy. Teraz nie oddaje pieniędzy i twierdzi, że niczego nie udowodnię”. Podobne sytuacje zdarzają się między przyjaciółmi, partnerami i członkami rodziny.
Brak podpisanej umowy nie oznacza automatycznie utraty możliwości odzyskania pieniędzy. Kluczowe jest wykazanie, że pieniądze zostały przekazane jako pożyczka, a więc z obowiązkiem zwrotu.
Czy ustna umowa pożyczki jest ważna?
Co do zasady tak. Kodeks cywilny wymaga formy dokumentowej dla pożyczki, której wartość przekracza 1000 zł. Niezachowanie tej formy nie powoduje nieważności umowy, ale może utrudnić udowodnienie jej zawarcia i warunków.
Trzeba przy tym odróżnić formę dokumentową od pisemnej. Nie zawsze potrzebny jest papier z własnoręcznymi podpisami. Wymóg formy dokumentowej mogą spełniać także wiadomości elektroniczne, w tym e-maile i SMS-y, jeżeli utrwalają oświadczenia stron i pozwalają ustalić osoby, które je złożyły. Znaczenie ma treść całej wymiany wiadomości, a nie sam fakt prowadzenia rozmowy.
Czy przelew wystarczy, aby udowodnić pożyczkę?
Istotnym dowodem może być także potwierdzenie przelewu, w szczególności gdy w jego tytule wskazano „pożyczka”. Samo potwierdzenie przelewu nie zawsze jednak wystarcza do wykazania, że odbiorca zobowiązał się do zwrotu pieniędzy.
Odbiorca może twierdzić, że była to darowizna, zwrot wcześniejszego długu albo rozliczenie wspólnych wydatków. Dlatego trzeba wykazać również uzgodniony obowiązek zwrotu.
Tytuł przelewu „pożyczka” może wspierać stanowisko pożyczkodawcy, ale nie gwarantuje wygranej. Szczególnie pomocne mogą być wiadomości poprzedzające przelew, potwierdzenie otrzymania pieniędzy oraz późniejsze rozmowy o spłacie. Sąd ocenia dowody łącznie.
Jakie dowody warto zgromadzić?
Przed rozpoczęciem dochodzenia należności przygotuj:
- potwierdzenie przelewu lub pokwitowanie przekazania gotówki;
- SMS-y, e-maile i rozmowy z komunikatorów dotyczące pożyczki;
- wiadomości określające kwotę, termin i sposób zwrotu;
- potwierdzenia częściowych spłat;
- prośby pożyczkobiorcy o odroczenie terminu lub rozłożenie długu na raty;
- wezwania do zapłaty oraz dowody ich doręczenia;
- dane osób obecnych przy ustalaniu warunków lub przekazywaniu pieniędzy.
Zachowaj pełną korespondencję, wraz z datami i informacjami pozwalającymi ustalić rozmówców. Nie ograniczaj się do pojedynczych, wyrwanych z kontekstu zrzutów ekranu. Warto zachować także oryginalne wiadomości na urządzeniu oraz wykonać kopię zapasową.
Przy gotówce sama wypłata pieniędzy z bankomatu nie przesądza jeszcze, że zostały następnie przekazane konkretnej osobie.
Czy można powołać świadków?
Tak, ale przy niezachowaniu wymaganej formy dokumentowej mogą wystąpić ograniczenia dotyczące dowodu z zeznań świadków i przesłuchania stron na fakt dokonania czynności.
Przepisy przewidują wyjątki. Takie dowody mogą być dopuszczalne m.in. wtedy, gdy obie strony wyrażą zgodę albo zawarcie umowy zostało uprawdopodobnione dokumentem, np. potwierdzeniem przelewu, korespondencją e-mailową, pokwitowaniem lub utrwaloną w wiadomości prośbą o rozłożenie spłaty na raty. Odrębne zasady dotyczą relacji między przedsiębiorcami oraz żądania konsumenta w sporze z przedsiębiorcą.
Brak podpisanej umowy nie oznacza zatem, że świadkowie zawsze są wykluczeni. Konieczna jest ocena konkretnej sytuacji i dostępnej dokumentacji.
Nie ustaliliśmy terminu zwrotu. Co teraz?
Jeżeli termin zwrotu pożyczki nie został oznaczony, zastosowanie znajduje art. 723 Kodeksu cywilnego. Pożyczkobiorca powinien zwrócić pieniądze w ciągu sześciu tygodni po wypowiedzeniu pożyczki przez pożyczkodawcę.
Wypowiedzenie powinno jednoznacznie wskazywać, jakiej pożyczki dotyczy, i zostać przekazane w sposób pozwalający wykazać, że dotarło do adresata. Warto zachować jego treść i dowód doręczenia.
Nie należy zakładać, że dowolnie wyznaczony w wezwaniu termin, np. trzy dni, zastąpi ustawowy okres sześciu tygodni.
Jak przygotować wezwanie do zapłaty?
Jeżeli obowiązek zwrotu jest już wymagalny, w wezwaniu warto wskazać:
- dane pożyczkodawcy i pożyczkobiorcy;
- datę oraz kwotę pożyczki;
- ustalony termin zwrotu;
- pozostałą do spłaty należność;
- rachunek bankowy i termin dobrowolnej zapłaty;
- informację o możliwości skierowania sprawy do sądu.
Jeżeli terminu zwrotu wcześniej nie ustalono, pismo powinno uwzględniać wypowiedzenie pożyczki i właściwy okres na jej zwrot.
Wezwanie warto sformułować rzeczowo. Publiczne piętnowanie dłużnika, obraźliwe wiadomości i groźby nie zastępują prawidłowego dochodzenia należności.
Czy można żądać odsetek?
Należy odróżnić odsetki za korzystanie z pożyczonych pieniędzy od odsetek za opóźnienie.
Pożyczka między osobami prywatnymi może być nieoprocentowana. Jeżeli jednak pożyczkobiorca nie zwróci pieniędzy w terminie, co do zasady można żądać odsetek ustawowych za opóźnienie również wtedy, gdy nie uzgodniono oprocentowania samej pożyczki.
Datę rozpoczęcia naliczania odsetek trzeba ustalić na podstawie terminu zwrotu oraz ewentualnego wypowiedzenia.
Czy pożyczka może się przedawnić?
Tak. Dla roszczenia o zwrot prywatnej pożyczki co do zasady stosuje się sześcioletni termin przedawnienia. Roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz roszczenia o odsetki zasadniczo podlegają terminowi trzyletniemu. Trzeba również uwzględnić zasady obliczania końca terminu, a przy starszych pożyczkach — przepisy przejściowe.
Brak ustalonego terminu zwrotu nie pozwala bez końca odkładać początku biegu przedawnienia. Znaczenie może mieć moment, w którym wierzyciel mógł najwcześniej podjąć czynność prowadzącą do wymagalności roszczenia.
Samo wysłanie wezwania do zapłaty nie przerywa biegu przedawnienia. Nie należy więc zakładać, że kolejne przypomnienia zabezpieczają roszczenie przed upływem czasu.
Co zrobić, jeżeli pożyczkobiorca nadal nie płaci?
Można rozważyć pisemne porozumienie potwierdzające wysokość długu i zasady spłaty. Jeżeli porozumienie nie jest możliwe, kolejnym krokiem może być pozew o zapłatę.
Przed skierowaniem sprawy do sądu należy uporządkować dowody, ustalić wymagalność należności, sprawdzić przedawnienie i prawidłowo obliczyć żądaną kwotę.
Najważniejsze jest udowodnienie nie tylko przekazania pieniędzy, lecz także tego, że miały zostać zwrócone. Właśnie dlatego korespondencja i dokumentacja płatności mogą mieć zasadnicze znaczenie, nawet gdy strony nigdy nie podpisały tradycyjnej umowy.
Wzory dokumentów do pobrania
Poniższe pliki Word można edytować i uzupełnić własnymi danymi. Wybierz dokument odpowiedni do swojej sytuacji i usuń instrukcje w nawiasach po uzupełnieniu pól.
- Pobierz wezwanie do zapłaty — Word DOCX — gdy ustalony termin zwrotu pożyczki już upłynął;
- Pobierz wypowiedzenie umowy pożyczki i wezwanie do jej zwrotu — Word DOCX — gdy strony nie określiły terminu zwrotu pożyczki.
Podstawa prawna: art. 6, 73–74, 77²–77³, 118–120, 123, 359, 481, 720 i 723 Kodeksu cywilnego.
Źródło: Kodeks cywilny — tekst jednolity.
Adwokat Barbara Kardynia
Kancelaria Adwokacka Barbara Kardynia
Telefon: +48 795 674 344
E-mail: b_kardynia@icloud.com
Strona internetowa: adwokatkardynia.pl