Wyrok z 16 lipca 2026 r. • Sprawy połączone C-27/25 i C-356/25
Elektrownie wiatrowe kojarzą się z ochroną klimatu i ograniczaniem zużycia paliw kopalnych. Ich budowa może jednak wywoływać spory o wpływ na ptaki, siedliska i pobliskie obszary chronione. Jak ocenić inwestycję, jeżeli państwo nie określiło dokładnie, co na danym terenie należy chronić?
Tego problemu dotyczy wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16 lipca 2026 r. w sprawach połączonych C-27/25 (Knocknamona) i C-356/25 (Massey). Ma on znaczenie również dla przygotowania inwestycji w Polsce.
Od czego zaczął się spór
Sprawy dotyczyły zezwoleń na inwestycje związane z farmami wiatrowymi w pobliżu irlandzkiego obszaru specjalnej ochrony ptaków Blackwater Callows. W chwili wydawania decyzji państwo nie określiło jeszcze właściwych dla niego celów ochrony.
Przed sądami zakwestionowano zgodność zezwoleń z prawem. Powstało pytanie, czy bez tych celów można prawidłowo ocenić wpływ inwestycji na obszar chroniony.
Cele ochrony jako prawny punkt odniesienia
Cele ochrony obszaru Natura 2000 określają stan siedlisk przyrodniczych oraz gatunków i ich siedlisk, który należy utrzymać lub osiągnąć na konkretnym obszarze. Uszczegóławiają ogólny obowiązek zapewnienia właściwego stanu ochrony. W procedurze z art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej stanowią podstawę oceny, czy plan lub przedsięwzięcie może naruszyć integralność obszaru.
Należy rozróżnić trzy elementy: przedmiot ochrony, cel ochrony i działanie ochronne. Przedmiotem jest określony gatunek lub typ siedliska, dla którego ochrony wyznaczono obszar. Cel wskazuje pożądany rezultat dotyczący tego przedmiotu, natomiast działanie określa sposób jego osiągnięcia.
Przykładowo przedmiotem ochrony może być określony gatunek ptaka. Celem może być utrzymanie odpowiedniej liczebności jego populacji i powierzchni siedlisk lęgowych, a działaniem służącym temu celowi — odpowiednie gospodarowanie łąkami. To przykład objaśnia, dlaczego precyzyjne cele są kluczowe dla deweloperów farm wiatrowych: bez nich brakuje jasnego punktu odniesienia do oceny, czy kręcące się łopaty turbin nie przetną tras przelotowych chronionych ptaków, doprowadzając do zniszczenia populacji.
Kluczowe rozstrzygnięcie TSUE: Brak planów to nie „zielone światło”
W omawianym wyroku Trybunał Sprawiedliwości zajął stanowcze stanowisko. Orzekł, że w sytuacji, gdy państwo członkowskie nie przyjęło specyficznych celów ochrony dla danego obszaru, krajowe organy nie mogą przeprowadzić ważnej, pełnej oceny oddziaływania na środowisko (tzw. Appropriate Assessment).
Opóźnienia urzędnicze i brak formalnych dokumentów planistycznych nie mogą stanowić luki prawnej pozwalającej na automatyczne zatwierdzanie inwestycji. Zgodnie z unijną zasadą przezorności, jeżeli z powodu braku oficjalnych celów ochrony nie da się wykluczyć negatywnego wpływu inwestycji na przyrodę, organ ma obowiązek odmówić wydania zgody na budowę farmy wiatrowej.
Trybunał dopuścił pewne złagodzenie wymogów wyłącznie na bardzo wczesnym etapie wstępnej kwalifikacji (tzw. screening), uznając, że tam ogólne wytyczne geograficzne mogą wystarczyć. Jednak do ostatecznego zatwierdzenia projektu niezbędna jest pełna i bezwzględna pewność oparta na precyzyjnych celach.
Co wyrok oznacza dla inwestycji w Polsce?
Wyrok ten ma fundamentalne znaczenie dla polskiego sektora OZE. W Polsce wiele obszarów sieci Natura 2000 wciąż nie posiada zatwierdzonych Planów Zadań Ochronnych (PZO) ani Planów Ochrony, które precyzują cele dla konkretnych terenów.
Dla polskich inwestorów oraz organów wydających decyzje środowiskowe płyną z tego orzeczenia dwa kluczowe wnioski:
Konieczność nadrabiania zaległości przez państwo: Presja na Generalną i Regionalne Dyrekcje Ochrony Środowiska (GDOŚ i RDOŚ) w zakresie szybkiego uchwalania planów dla obszarów Natura 2000 drastycznie wzrośnie. Zaniechania urzędów mogą bowiem całkowicie zablokować lokalne projekty wiatrowe.
Wyższe ryzyko prawne i wymóg doskonałych raportów: Inwestorzy planujący inwestycje w sąsiedztwie obszarów bez uchwalonych celów ochrony muszą liczyć się z ryzykiem łatwego zaskarżenia ich decyzji środowiskowych przez organizacje ekologiczne. Aby się przed tym bronić, raporty z porealizacyjnego i przedrealizacyjnego monitoring ptaków czy nietoperzy muszą stać na najwyższym, bezkompromisowym poziomie naukowym.
FAQ dla Inwestorów: Jak bezpiecznie budować po wyroku TSUE?
• Czy brak Planu Zadań Ochronnych (PZO) dla pobliskiej Natury 2000 całkowicie blokuje moją inwestycję?
Nie bezpośrednio, ale drastycznie podnosi ryzyko prawne. Wyrok TSUE oznacza, że jeśli dla danego obszaru nie określono celów ochrony, urzędnicy nie mogą „zgadywać” ani zakładać, że inwestycja nie zaszkodzi. Jeśli Twoja inwestycja wiatrowa leży w strefie oddziaływania takiego obszaru, organ (np. RDOŚ) może odmówić wydania decyzji środowiskowej z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia pełnej oceny.
• Jak mogę sprawdzić, czy mój projekt jest zagrożony skutkami tego wyroku?
Zweryfikuj stan formalny obszarów Natura 2000 w promieniu oddziaływania farmy. Sprawdź w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody (CRFOP), czy dla sąsiadujących obszarów ptasich i siedliskowych zostały już formalnie ustanowione cele ochrony (w drodze zarządzenia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska lub planu ochrony).
• Co zrobić, jeśli dla kluczowego obszaru Natura 2000 wciąż nie ma uchwalonych celów ochrony?
Inwestor musi przejąć inicjatywę dowodową. Twój raport o środowiskowym uwarunkowaniach (KIP lub Raport OOŚ) musi samodzielnie zrekonstruować potencjalne cele ochrony na podstawie najlepszej dostępnej wiedzy naukowej (np. standardowych formularzy danych SDF, literatury ornitologicznej, ekspertyz). Musisz udowodnić ponad wszelką wątpliwość, że inwestycja nie wpłynie negatywnie na gatunki, dla których ten obszar w ogóle powołano.
• Czy organizacje ekologiczne mogą teraz łatwiej zablokować budowę wiatraków?
Tak, wyrok daje im potężny argument w sądach. Każda decyzja środowiskowa wydana dla farmy wiatrowej w sąsiedztwie „nieuregulowanego” obszaru Natura 2000 może być łatwo zaskarżona. Ekolodzy mogą powołać się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym bezpośrednio na omawiany wyrok TSUE i zasadę przezorności, wskazując, że ocena oddziaływania była przedwczesna lub wadliwa.
• Jakie działania minimalizujące ryzyko warto podjąć już na etapie planowania?
Postaw na bezkompromisową jakość monitoringu. Standardowy, „oszczędnościowy” monitoring ptaków i nietoperzy to dziś za mało. Zainwestuj w wielosezonowe, rzetelne badania terenowe prowadzone przez uznanych ekspertów. Rozważ również wdrożenie zaawansowanych systemów zapobiegawczych (np. systemów kamer z algorytmami AI automatycznie zatrzymującymi turbiny w momencie zbliżania się ptaków), co pozwoli obronić projekt przed zarzutem naruszania integralności siedlisk.