Czy człowiek, który wydaje polecenia sztucznej inteligencji, nabywa prawa autorskie do wygenerowanego utworu?
Sztuczna inteligencja potrafi dziś w kilka sekund namalować obraz, napisać opowiadanie, skomponować muzykę czy zaprojektować logo. Rezultaty jej pracy niejednokrotnie trudno odróżnić od dzieł stworzonych przez człowieka. Powstaje jednak zasadniczy problem prawny: kto jest autorem takiego dzieła? Osoba, która wpisała polecenie? Przedsiębiorca, który stworzył system AI? A może sama sztuczna inteligencja?
Odpowiedź okazuje się bardziej skomplikowana, niż mogłoby się wydawać. Najnowsze orzecznictwo europejskie wskazuje, że o ochronie prawnoautorskiej nie decyduje samo wykorzystanie technologii, lecz rzeczywisty wkład twórczy człowieka.
Czy sztuczna inteligencja może być autorem?
W świetle polskiego prawa autorskiego odpowiedź jest zasadniczo przecząca. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przedmiotem ochrony jest przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci. Z kolei art. 8 ust. 1 ustawy przewiduje, że prawo autorskie przysługuje twórcy, o ile ustawa nie stanowi inaczej.
W obowiązującym modelu prawa autorskiego twórcą jest człowiek, którego indywidualna działalność intelektualna doprowadziła do powstania utworu. System AI nie jest osobą fizyczną i nie może samodzielnie nabyć autorskich praw osobistych ani majątkowych jako twórca. Obraz czy tekst wygenerowany wyłącznie przez AI, bez rzeczywistego wkładu twórczego człowieka, co do zasady nie będzie więc utworem chronionym prawem autorskim. Inaczej należy oceniać sytuację, w której człowiek wykorzystuje AI jako narzędzie do realizacji własnej koncepcji.
1700 znaków polecenia. Sąd odmówił ochrony praw autorskich
13 lutego 2026 r. Sąd Rejonowy w Monachium (Amtsgericht München) wydał wyrok w sprawie 142 C 9786/25. Powód stworzył za pomocą generatywnej AI trzy logotypy, które następnie umieścił na stronie internetowej. Gdy inna osoba skopiowała grafiki i wykorzystała je na własnej witrynie, zażądał zaprzestania ich używania i usunięcia. Podnosił, że przygotowywał szczegółowe polecenia, testował rozwiązania i wielokrotnie modyfikował rezultaty. Jedno z poleceń liczyło aż 1700 znaków.
Sąd oddalił powództwo. Uznał, że sama długość polecenia, czas poświęcony na jego opracowanie i kolejne próby nie przesądzają o powstaniu utworu. Decydujące jest to, czy końcowy rezultat w sposób dostrzegalny odzwierciedla swobodne i indywidualne wybory twórcze człowieka. W analizowanej sprawie zasadnicze rozstrzygnięcia dotyczące wyglądu grafik pozostawiono systemowi AI, a szczegółowe instrukcje miały raczej charakter opisu pożądanego efektu niż samodzielnej realizacji twórczej.
Wyrok pokazuje istotną różnicę: wydanie polecenia stworzenia dzieła nie jest tym samym co jego autorstwo. Zarazem sąd nie wykluczył ochrony utworu opracowanego z pomocą AI, jeżeli kreatywne elementy wprowadzone przez człowieka rzeczywiście kształtują jego ostateczną postać.
Gdzie kończy się praca AI, a zaczyna twórczość człowieka?
Kolejne rozstrzygnięcie zapadło 2 kwietnia 2026 r. przed Wyższym Sądem Krajowym w Düsseldorfie, w sprawie I-20 W 2/26. Spór dotyczył fotografii psa zanurzonego w wodzie, chwytającego zabawkę. Inna osoba wykorzystała fotografię jako materiał wejściowy do systemu AI i wygenerowała na jej podstawie ilustrację przypominającą komiks. Fotografka zarzuciła naruszenie swoich praw autorskich.
Sąd podkreślił, że prawo autorskie chroni indywidualne cechy konkretnego przedstawienia, a nie sam ogólny motyw zdjęcia. Nie wykazano przejęcia chronionych elementów fotografii w stopniu uzasadniającym roszczenie. Równocześnie zwrócono uwagę, że ochrona samego obrazu stworzonego z pomocą AI wymaga dostrzegalnego wkładu twórczego człowieka; wybór jednej z wygenerowanych propozycji lub ogólne wskazówki co do stylu są niewystarczające.
Czy wystarczy poprawić obraz wygenerowany przez AI?
Wyobraźmy sobie artystę, który poleca AI wygenerowanie obrazu miasta przyszłości, po czym samodzielnie zmienia kompozycję, dodaje postacie, projektuje tło i wprowadza własne elementy plastyczne. Ochrona prawnoautorska zależeć będzie od tego, czy te zmiany mają indywidualny i twórczy charakter. Nie oznacza to automatycznie objęcia prawem autorskim całego pierwotnego materiału wygenerowanego przez AI; ochronie podlegają te elementy końcowego rezultatu, które rzeczywiście spełniają przesłanki utworu.
Podobnie może być z powieścią, której wstępny szkic przygotowano przy pomocy AI, ale fabułę, dialogi, konstrukcję postaci i ostateczną warstwę językową samodzielnie opracował pisarz. Sztuczna inteligencja pełni wówczas rolę narzędzia, tak jak edytor tekstu czy program graficzny. Istotne pozostaje jednak wykazanie, że o indywidualnym charakterze końcowego dzieła zdecydowały wybory człowieka, a nie wyłącznie automatyczne operacje programu.
Europejskie standardy ochrony twórczości
21 października 2026 r. Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego opublikowało opracowanie „Copyright and artificial intelligence-generated outputs”. Wskazano w nim na wyraźny kierunek interpretacyjny: treści stworzone wyłącznie przez AI, bez wystarczającej ludzkiej kreatywności, nie korzystają z ochrony prawnoautorskiej. Wykorzystanie AI jako narzędzia nie wyklucza jednak ochrony, jeżeli utwór odzwierciedla istotne, swobodne wybory człowieka.
Orzecznictwo TSUE dostarcza kryteriów oceny oryginalności, choć Trybunał nie wydał dotąd kompleksowego rozstrzygnięcia dotyczącego autorstwa dzieł generowanych przez AI. W wyroku z 1 grudnia 2011 r., C-145/10, „Painer”, zaakcentował znaczenie swobodnych i twórczych wyborów autora. Podobny standard rozwinięto w wyroku z 4 grudnia 2025 r. w sprawach połączonych C-580/23 i C-795/23, „Mio i konektra”. Sam fakt, że materiał wygenerowany przez sztuczną inteligencję jest nowy lub atrakcyjny estetycznie, nie zastępuje wymogu oryginalnej twórczości człowieka.
Czy AI Act rozstrzyga, kto jest autorem?
Rozporządzenie (UE) 2024/1689, określane jako AI Act, nie ustanawia odrębnych zasad autorstwa treści generowanych przez sztuczną inteligencję. Reguluje natomiast między innymi obowiązki przejrzystości związane z określonymi materiałami syntetycznymi, a w art. 53 także obowiązki dostawców modeli AI ogólnego przeznaczenia dotyczące przestrzegania unijnego prawa autorskiego i informowania o treściach wykorzystanych do trenowania modeli.
Art. 50 AI Act w określonych przypadkach wymaga oznaczania treści wygenerowanych lub zmanipulowanych przez AI albo ujawnienia ich sztucznego pochodzenia, z uwzględnieniem przewidzianych wyjątków. Takie oznaczenie nie przesądza jednak, kto jest autorem ani czy materiał stanowi utwór. Obowiązek ujawnienia użycia AI i powstanie praw autorskich to dwa odrębne zagadnienia.
A może autorem jest firma, do której należy system AI?
Samo posiadanie lub rozwijanie systemu sztucznej inteligencji nie czyni przedsiębiorcy autorem materiałów wygenerowanych za jego pomocą. Firma może dysponować prawami do oprogramowania, dokumentacji, znaków towarowych czy innych elementów technologii, ale są to prawa odrębne od praw do poszczególnych wyników działania systemu. W szczególności własność narzędzia nie oznacza autorstwa grafiki, tekstu, muzyki, czy kompozycji, która powstaje przy jego użyciu.
Należy odróżnić autorstwo od posiadania autorskich praw majątkowych. Osoba prawna nie staje się twórcą w sensie autorskich praw osobistych, może natomiast uzyskać prawa majątkowe do utworu stworzonego przez człowieka. Może je nabyć na podstawie umowy, a w przewidzianych ustawą przypadkach również z mocy prawa. Przykładowo, zgodnie z art. 12 ustawy o prawie autorskim pracodawca co do zasady nabywa z chwilą przyjęcia utworu prawa majątkowe do dzieła stworzonego przez pracownika w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, w granicach wynikających z celu umowy i zgodnego zamiaru stron, chyba że ustawa lub umowa stanowią inaczej. Dla programów komputerowych odrębną regułę przewiduje art. 74 ust. 3 tej ustawy.
Jeżeli zatem grafik zatrudniony przez spółkę wykorzystuje AI do opracowania projektu, ale o jego indywidualnym charakterze decydują własne twórcze wybory grafika, autorem chronionych elementów pozostaje grafik. Spółce mogą natomiast przysługiwać prawa majątkowe, stosownie do umowy i właściwych przepisów. Jeśli jednak końcowy materiał, a więc grafika została wygenerowana bez twórczego wkładu człowieka, a więc wyłącznie przez AI – nie spełnia przesłanek utworu. Materiał ten nie korzysta z ochrony prawa autorskiego, nikomu nie przysługują autorskie prawa majątkowe, które firma mogłaby nabyć tylko z racji posiadania systemu AI.
Czy regulamin platformy AI może przesądzać o własności rezultatu?
Dostawcy narzędzi AI określają w regulaminach zasady korzystania z wygenerowanych treści. Przykładowo warunki użytkowania usług OpenAI obowiązujące w Europie przewidują, że w relacji między OpenAI a użytkownikiem i w zakresie dopuszczalnym przez prawo prawa do wygenerowanych wyników mają przysługiwać użytkownikowi; dostawca przenosi na niego prawa, które sam ewentualnie posiada. Regulamin jednocześnie zastrzega, że wyniki nie muszą być unikatowe, a inni użytkownicy mogą otrzymać podobne treści.
Tego rodzaju postanowienie umowne reguluje relacje między stronami, lecz nie zastępuje ustawowych przesłanek ochrony. Nie może stworzyć prawa autorskiego do materiału, który nie jest utworem, ani pozbawić osób trzecich przysługujących im praw. Dlatego informację „użytkownik posiada wygenerowany wynik” należy odróżnić od twierdzenia, że uzyskał on wyłączne i skuteczne wobec wszystkich autorskie prawa majątkowe. Każdorazowo trzeba też sprawdzić regulamin konkretnej usługi i rodzaj wykorzystywanego konta.
Czy można sprzedać obraz, grafikę, muzykę, tekst do którego nikt nie ma praw autorskich?
Brak ochrony prawnoautorskiej nie oznacza automatycznego zakazu komercyjnego wykorzystywania materiałów wygenerowanych przez AI. Można je co do zasady udostępniać, wykorzystywać w reklamach lub sprzedawać określone egzemplarze czy usługi związane z ich opracowaniem, o ile nie narusza to przepisów, warunków korzystania z narzędzia i praw osób trzecich.
Trzeba jednak odróżnić możliwość korzystania z rezultatu od posiadania wyłącznych autorskich praw majątkowych. Jeśli grafika nie jest utworem w rozumieniu prawa autorskiego, użytkownik nie uzyskuje wyłączności tylko dlatego, że jako pierwszy ją wygenerował, zapłacił za abonament lub działa w imieniu firmy posiadającej system AI. Komercyjne wykorzystanie może być również ograniczone np. prawami do znaków towarowych, dobrami osobistymi czy przepisami o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
Jak udowodnić, że człowiek jest autorem?
W sporach o dzieła opracowane z pomocą AI szczególnie ważne będzie udokumentowanie procesu twórczego. Pomocne mogą być szkice, kolejne wersje projektu, historia zmian, pliki źródłowe, polecenia i materiały pokazujące, jak człowiek samodzielnie kształtował rezultat. Sama liczba godzin pracy czy liczba promptów nie przesądzają o autorstwie. Znaczenie ma możliwość wskazania konkretnych elementów będących rezultatem własnych, twórczych wyborów osoby dochodzącej ochrony.
Czy sztuczna inteligencja zmieni definicję autora?
Rozwój generatywnej AI prowadzi do sytuacji, w której obraz, tekst czy kompozycja powstają bez tradycyjnie rozumianego procesu twórczego. Prawo autorskie stoi więc przed wyzwaniem pogodzenia ochrony ludzkiej kreatywności z rozwojem nowych technologii. Dotychczasowe orzecznictwo wskazuje, że o autorstwie nie decyduje samo wydanie polecenia, zakup programu ani własność firmy rozwijającej AI. Ważne jest to, czy człowiek rzeczywiście nadał rezultatowi indywidualny, twórczy charakter.
Sztuczna inteligencja może być narzędziem twórcy. Nie oznacza to jednak, że każdy użytkownik AI lub firma będąca właścicielem systemu automatycznie stają się autorami wygenerowanego dzieła.
adwokat Barbara Kardynia
Podstawy prawne i orzecznictwo
- Ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zwłaszcza art. 1, 8, 11, 12 i 74 ust. 3. Źródło
- TSUE, wyrok z 1 grudnia 2011 r., C-145/10, Painer, ECLI:EU:C:2011:798. Źródło
- TSUE, wyrok z 4 grudnia 2025 r., sprawy połączone C-580/23 i C-795/23, Mio i konektra, ECLI:EU:C:2025:941. Źródło
- Amtsgericht München, wyrok z 13 lutego 2026 r., 142 C 9786/25. Źródło
- Oberlandesgericht Düsseldorf, orzeczenie z 2 kwietnia 2026 r., I-20 W 2/26. Źródło
- Parlament Europejski, EPRS, Copyright and artificial intelligence-generated outputs, 21 października 2026 r. Źródło
- Rozporządzenie (UE) 2024/1689 (AI Act), w szczególności art. 50 i 53. Źródło
- Warunki użytkowania w Europie – OpenAI, aktualizacja z 16 stycznia 2026 r. (w zakresie praw do wyników). Źródło