Emerytura i świadczenia z tytułu niezdolności do pracy po zatrudnieniu w Wielkiej Brytanii

Praca w Wielkiej Brytanii może dawać prawo do brytyjskiej emerytury również po powrocie do Polski. Kluczowe są okresy zapisane w systemie National Insurance, osiągnięcie właściwego wieku emerytalnego i złożenie wniosku. Polskie okresy ubezpieczenia mogą pomóc spełnić warunek wymaganego stażu, ale nie oznacza to przeniesienia polskich składek do Wielkiej Brytanii.

Komu przysługuje brytyjska State Pension

Państwowa emerytura new State Pension dotyczy mężczyzn urodzonych od 6 kwietnia 1951 r. i kobiet urodzonych od 6 kwietnia 1953 r. Osoby starsze podlegają zasadom wcześniejszego systemu. Sam pobyt lub zatrudnienie w Wielkiej Brytanii nie przesądza o liczbie lat zaliczonych do emerytury.

Dla new State Pension znaczenie mają qualifying years, czyli lata kwalifikujące w historii National Insurance. Mogą wynikać z opłacania składek, uznanych National Insurance credits, np. w związku z opieką nad dzieckiem, albo składek dobrowolnych. Co do zasady wymagane jest co najmniej 10 takich lat. [1]

Mniej niż 10 lat w Wielkiej Brytanii nie musi wykluczać emerytury

Przy ustalaniu prawa do new State Pension mogą zostać uwzględnione również polskie okresy ubezpieczenia. Zgodnie z wyjaśnieniami GOV.UK okresy z państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego mogą pomóc osiągnąć minimalny wymagany staż. Uwzględnia się je przy rozpatrywaniu wniosku.

Przykład: osoba mająca 7 brytyjskich lat kwalifikujących i 15 lat ubezpieczenia w Polsce może spełnić warunek minimum dzięki połączeniu okresów. Wysokość brytyjskiej emerytury będzie jednak zasadniczo oparta na 7 latach brytyjskich, a nie na całych 22 latach. Przykład zakłada okresy niepokrywające się i spełnienie pozostałych warunków.

Brexit nie oznacza automatycznej utraty takiej możliwości. W konkretnej sprawie trzeba ustalić właściwe regulacje, zależnie od historii ubezpieczenia i sytuacji zainteresowanego. [2]

Ile lat potrzeba do pełnej emerytury

Reguła 35 lat kwalifikujących dotyczy osób, których historia National Insurance rozpoczęła się po kwietniu 2016 r. Jeśli ubezpieczenie rozpoczęło się wcześniej, znaczenie mogą mieć przepisy przejściowe i wcześniejsze uczestnictwo w systemie contracted out. W takich przypadkach 35 lat nie zawsze wystarczy do uzyskania pełnej kwoty.

Nie należy zatem obliczać emerytury wyłącznie przez podzielenie liczby lat pracy przez 35. Najlepszym punktem wyjścia jest indywidualna prognoza State Pension forecast oraz sprawdzenie National Insurance record. [3]

Wiek emerytalny i wypłata po powrocie do Polski

Prawo do brytyjskiej emerytury powstaje po osiągnięciu brytyjskiego State Pension age. Termin zależy od daty urodzenia i nie musi pokrywać się z terminem nabycia prawa do emerytury w Polsce. Można go sprawdzić w oficjalnym kalkulatorze GOV.UK. [4]

State Pension może być wypłacana osobie mieszkającej w Polsce, na rachunek w kraju zamieszkania albo w Wielkiej Brytanii. Przy rachunku zagranicznym potrzebne są odpowiednie dane bankowe, np. IBAN i BIC. [5] Zamieszkanie w Polsce nie wyłącza corocznych podwyżek brytyjskiej emerytury, ponieważ Polska należy do Europejskiego Obszaru Gospodarczego. [6]

Jak złożyć wniosek

Emerytura new State Pension nie jest przyznawana automatycznie. Trzeba wystąpić o jej wypłatę. Przy składaniu wniosku z zagranicy GOV.UK wskazuje możliwość rozpoczęcia procedury najwcześniej cztery miesiące przed osiągnięciem brytyjskiego wieku emerytalnego. Można skontaktować się z International Pension Centre albo przesłać właściwy formularz wskazany na stronie GOV.UK. [5, 7]

Jeżeli mieszkasz w Polsce i byłeś ubezpieczony w Polsce oraz w Wielkiej Brytanii, możesz rozpocząć procedurę w ZUS, wskazując brytyjskie okresy i numer National Insurance. Dokumenty przyjmie również najbliższa placówka. Właściwa jednostka przekazuje sprawę do instytucji brytyjskiej.

Aktualna lista ZUS wymienia przy Wielkiej Brytanii oddziały w Gdańsku i Częstochowie. Właściwość dla konkretnej sprawy warto potwierdzić w ZUS. Złożenie wniosku o emeryturę polską nie oznacza, że brytyjskie świadczenie zacznie być wypłacane w tym samym terminie. [8]

Dokumenty i informacje które warto przygotować

• National Insurance number oraz polski numer identyfikacyjny.
• Dokładne daty pracy i zamieszkania w Wielkiej Brytanii oraz okresy ubezpieczenia w Polsce.
• Nazwy i adresy pracodawców, umowy, dokumenty P45 i P60 oraz paski wynagrodzeń, jeśli je posiadasz.
• National Insurance record i korespondencję z HMRC lub DWP.
• Dokumenty potwierdzające polskie okresy ubezpieczenia, jeżeli są potrzebne do ich ustalenia.
• Dane dotyczące małżeństwa, związku partnerskiego lub rozwodu, zgodnie z pytaniami formularza.
• Aktualne dane osobowe, adres oraz dane rachunku do wypłaty.

Jest to lista przygotowawcza, a nie katalog dokumentów obowiązkowych w każdej sprawie. P45 i P60 mogą pomóc wyjaśnić historię zatrudnienia, lecz nie zastępują urzędowego potwierdzenia lat kwalifikujących. Wymagania zależą od sytuacji oraz wybranej procedury. [7, 9]

Co zrobić gdy w historii ubezpieczenia są luki

Sprawdź National Insurance record i porównaj go z dokumentacją. W razie rozbieżności zwróć się do HMRC. Następnie sprawdź prognozę State Pension.

Dobrowolne uzupełnienie składek bywa możliwe, ale przed wpłatą trzeba potwierdzić uprawnienie, termin i wpływ na przyszłe świadczenie. Nie każda dopłata zwiększy emeryturę. Aktualne warunki mają szczególne znaczenie dla osób mieszkających poza Wielką Brytanią. [9–10]

State Pension a emerytura pracownicza

Workplace pension i personal pension są odrębne od państwowej State Pension. Jeśli pracodawca odprowadzał składki do programu pracowniczego, sprawdź jego nazwę, administratora i zasady wypłaty. Wniosek dotyczący State Pension nie uruchamia automatycznie świadczeń z takiego programu.

Gdy nie pamiętasz administratora, skorzystaj z Pension Tracing Service. Usługa pomaga znaleźć dane kontaktowe programu, ale sama nie potwierdza prawa do pieniędzy ani wysokości zgromadzonych środków. [11]

Niezdolność do pracy po kilku latach zatrudnienia w Wielkiej Brytanii

Kilka lat pracy w Wielkiej Brytanii może mieć znaczenie dla świadczeń związanych z chorobą lub niepełnosprawnością, ale nie daje automatycznego prawa do „renty brytyjskiej”. Trzeba ustalić, o jakie świadczenie chodzi, kiedy opłacano składki, kiedy powstały ograniczenia zdrowotne i gdzie obecnie mieszka wnioskodawca. Warunku 10 lat dotyczącego State Pension nie stosuje się jako ogólnej zasady do świadczeń z tytułu niezdolności do pracy.

New Style ESA a stan zdrowia i składki

New Style Employment and Support Allowance to świadczenie dla osób poniżej brytyjskiego wieku emerytalnego, których choroba lub niepełnosprawność ogranicza możliwość pracy. Wymagane są odpowiednie składki National Insurance, zwykle związane z pracą w ostatnich 2–3 latach. Szczegółowo bada się właściwe lata podatkowe oraz rodzaj składek i uznanych okresów. [15]

Sama informacja „pracowałem w Wielkiej Brytanii przez pięć lat” nie wystarcza. Jeśli było to wiele lat przed zachorowaniem, warunki składkowe mogą nie być spełnione. Okresy polskiego ubezpieczenia również warto zgłosić do oceny w ramach właściwych przepisów koordynacyjnych; nie należy jednak zakładać, że zastąpią każdy wymagany brytyjski warunek.

DWP ocenia wpływ stanu zdrowia na możliwość pracy w procedurze Work Capability Assessment. W grupie work-related activity group New Style ESA co do zasady przysługuje przez maksymalnie 365 dni. W support group nie ma takiego limitu czasu, jednak nadal trzeba spełniać warunki świadczenia. Brak limitu nie oznacza bezwarunkowego przyznania go dożywotnio. [16]

Czy ESA można otrzymywać po powrocie do Polski

To odrębne zagadnienie od samego spełnienia warunków zdrowotnych i składkowych. Nie wolno zakładać, że świadczenie można swobodnie przenieść do Polski tak jak emeryturę.

GOV.UK wskazuje możliwość otrzymywania składkowego ESA przy długotrwałym pobycie w państwie EOG lub Szwajcarii pod warunkiem m.in. objęcia umową o wystąpieniu Wielkiej Brytanii z UE, spełnienia warunków ESA i odpowiednich składek. Sama dawna praca w Wielkiej Brytanii nie przesądza o objęciu tą ochroną. Należy zbadać historię zamieszkania i ubezpieczenia oraz sytuację transgraniczną, w szczególności związaną z końcem 2020 r. [17]

Przed przeprowadzką lub złożeniem wniosku z Polski trzeba potwierdzić zasady we właściwej instytucji. Osoba, która wróciła do Polski i dopiero po latach stała się niezdolna do pracy, nie powinna zakładać prawa do ESA tylko dlatego, że wcześniej płaciła brytyjskie składki.

Czy brytyjskie lata pracy mogą pomóc uzyskać rentę z ZUS

Jeżeli pracowałeś także w Polsce, warto równolegle sprawdzić prawo do polskiej renty z tytułu niezdolności do pracy. Brytyjskie okresy mogą mieć znaczenie przy zastosowaniu właściwych przepisów koordynacyjnych. ZUS musi jednak odrębnie ocenić warunki polskiego świadczenia; brytyjska decyzja o niepełnosprawności nie przyznaje automatycznie polskiej renty. [18–19]

Dla osoby, której niezdolność do pracy powstała po ukończeniu 30 lat, zasadą jest co najmniej 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych w ostatnim dziesięcioleciu przed wnioskiem albo powstaniem niezdolności. Co do zasady niezdolność powinna powstać w ustawowo wskazanym okresie albo w ciągu 18 miesięcy od jego zakończenia.

Od tych wymagań istnieją wyjątki. Przy całkowitej niezdolności do pracy warunku 18 miesięcy nie stosuje się przy stażu co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny. Z kolei odstąpienie od warunku „5 lat w ostatnich 10” wymaga całkowitej niezdolności i odpowiednio 25 lub 30 lat okresów składkowych. Są to dwa różne wyjątki. Znaczenie ma także brak prawa do emerytury z FUS lub spełnienia warunków jej przyznania. [20]

PIP nie jest rentą za przepracowane lata

Personal Independence Payment dotyczy długotrwałych trudności w codziennym funkcjonowaniu lub poruszaniu się. Nie stanowi świadczenia wypracowanego określoną liczbą lat zatrudnienia. Obowiązują odrębne warunki, w tym dotyczące wieku i zamieszkania. W Szkocji nowe wnioski składa się o Adult Disability Payment zamiast PIP.

Nie należy zakładać, że osoba mieszkająca w Polsce otrzyma PIP wyłącznie z racji wcześniejszej pracy w Wielkiej Brytanii. Sytuacja wymaga osobnego sprawdzenia. [21]

Dokumenty i procedura przy niezdolności do pracy

Oprócz dokumentów ubezpieczeniowych przygotuj historię leczenia, wypisy szpitalne, wyniki badań, opinie specjalistów, listę leków oraz opis konkretnych ograniczeń w pracy i codziennym życiu. Znaczenie ma ustalenie daty powstania niezdolności, a nie wyłącznie daty rozpoznania choroby.

Przy New Style ESA potrzebne są m.in. National Insurance number, dane lekarza i rachunku, informacje o pracy i dochodach oraz fit note, jeżeli niezdolność trwa ponad 7 kolejnych dni. Należy też wskazać termin zakończenia Statutory Sick Pay, jeżeli jest pobierane. Dalsza procedura może obejmować kwestionariusz i ocenę zdolności do pracy. [16, 22]

Przy wniosku do ZUS o rentę służy formularz ERN; w sprawach zagranicznych mogą być potrzebne ERZ i E 207 PL, a ponadto dokumentacja medyczna i zaświadczenie OL-9. Zestaw należy dostosować do sytuacji i właściwej podstawy koordynacji. [23]

W sprawach ESA dotyczących osoby mieszkającej za granicą International Pension Centre podaje odrębny numer: +44 191 206 9390. Można też skorzystać z formularza kontaktowego IPC wskazanego poniżej. Zapytanie informacyjne nie zastępuje formalnego wniosku. [17]

Oficjalne kontakty i adresy e mail

International Pension Centre

Instytucja udzielająca informacji w sprawach emerytur osobom mieszkającym lub wcześniej mieszkającym za granicą. Telefon z Polski: +44 191 218 7777. Godziny: poniedziałek–piątek, 8.00–18.00 czasu brytyjskiego. Dostępna jest pomoc tłumacza; można też poprosić o oddzwonienie. Adres pocztowy: The Pension Service 11, Mail Handling Site A, Wolverhampton, WV98 1LW, United Kingdom. Kontakt e-mailowy odbywa się przez oficjalny formularz. Strona IPC nie podaje zwykłego adresu e-mail do tych zapytań. Formularz kontaktowy IPC Strona i dane kontaktowe IPC Formularz zapytania nie zastępuje wniosku o emeryturę. Zmiany danych osobowych, np. adresu lub rachunku, IPC poleca zgłaszać telefonicznie albo listownie. [12]

HMRC

W sprawach zapisów National Insurance, luk w składkach i historii zatrudnienia: Telefon spoza Wielkiej Brytanii: +44 191 203 7010. Oficjalna strona kontaktowa HMRC Strona wskazuje kontakt online, telefoniczny i pocztowy; nie podaje ogólnego adresu e-mail do indywidualnych zapytań o National Insurance. [13]

ZUS

E-mail do zapytań ogólnych: cot@zus.pl. E-mail Departamentu Świadczeń i Ubezpieczeń Międzynarodowych Centrali ZUS: dmr@zus.pl. Telefon: +48 22 560 16 00. Adresy e-mail służą kontaktowi informacyjnemu i nie zastępują formalnego wniosku. ZUS zaleca, aby przez zwykły e-mail nie przekazywać informacji osobistych. [8, 14]

Przydatne linki i źródła

1. GOV.UK — warunki new State Pension
2. GOV.UK — uwzględnianie pracy za granicą
3. GOV.UK — ustalanie wysokości State Pension
4. Sprawdź brytyjski wiek emerytalny
5. Wniosek o State Pension dla osoby mieszkającej za granicą
6. Podwyżki State Pension przy zamieszkaniu za granicą
7. GOV.UK — składanie wniosku i potrzebne informacje
8. ZUS — kontakty i jednostki obsługujące sprawy zagraniczne
9. Sprawdź National Insurance record
10. Sprawdź prognozę State Pension
11. Pension Tracing Service — znajdź administratora programu
12. International Pension Centre
13. HMRC — pytania dotyczące National Insurance
14. ZUS — zasady kontaktu e-mailowego
15. GOV.UK — warunki uzyskania New Style ESA
16. GOV.UK — New Style ESA oraz ocena zdolności do pracy
17. GOV.UK — ESA przy pobycie za granicą i kontakt do IPC
18. ZUS — poradnik o ubezpieczeniach i świadczeniach po pracy za granicą
19. ZUS — renta i uwzględnianie zagranicznych okresów ubezpieczenia
20. ZUS — warunki przyznania renty
21. GOV.UK — warunki PIP i informacja o ADP w Szkocji
22. GOV.UK — składanie wniosku o ESA
23. ZUS — wniosek o emeryturę lub rentę w sprawie zagranicznej

Adwokat Barbara Kardynia Kancelaria Adwokacka w Nadmie Telefon: +48 795 674 344 E-mail: b_kardynia@icloud.com adwokatkardynia.pl

← Wróć do publikacji