Bank nie może odmówić bezzwłocznego zwrotu pieniędzy utraconych wskutek nieautoryzowanej transakcji płatniczej wyłącznie dlatego, że zarzuca klientowi rażące niedbalstwo. Tak wynika z wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 15 października 2026 r. w sprawie C-70/25 (Tukowiecka).
Rozstrzygnięcie wydano na skutek pytania prejudycjalnego Sądu Rejonowego w Koszalinie. Ma ono istotne znaczenie dla osób, które padły ofiarą phishingu, kradzieży danych do bankowości elektronicznej oraz innych oszustw prowadzących do nieautoryzowanych przelewów.
Co szczególnie istotne, wyrok może mieć znaczenie również dla klientów, którym bank odmówił zwrotu środków jeszcze przed 15 października 2026 r.
Czego dotyczyła sprawa rozpoznawana przez TSUE?
Sprawa dotyczyła klientki polskiego banku, która wystawiła przedmiot na sprzedaż za pośrednictwem internetowej platformy handlowej.
Osoba podająca się za zainteresowanego kupującego przesłała jej link służący rzekomo do potwierdzenia sprzedaży. W rzeczywistości link prowadził do fałszywej strony przypominającej witrynę banku.
Klientka wprowadziła na niej dane do logowania do bankowości elektronicznej. Oszust wykorzystał je do dokonania przelewu z jej rachunku.
Powstał spór dotyczący odpowiedzialności banku za nieautoryzowaną transakcję oraz znaczenia zachowania klientki, której zarzucono rażące niedbalstwo.
Sąd Rejonowy w Koszalinie zwrócił się do TSUE z pytaniem dotyczącym wykładni dyrektywy PSD2, a w szczególności tego, czy zarzut rażącego niedbalstwa pozwala bankowi odmówić bezzwłocznego zwrotu pieniędzy.
Co orzekł TSUE 15 października 2026 r.?
Trybunał jednoznacznie wskazał, że rażące niedbalstwo klienta nie zwalnia dostawcy usług płatniczych z obowiązku bezzwłocznego zwrotu kwoty nieautoryzowanej transakcji.
Bank powinien co do zasady najpierw zwrócić pieniądze, a następnie — jeżeli istnieją ku temu podstawy — dochodzić od klienta naprawienia straty wynikającej z jego rażącego niedbalstwa.
Trybunał rozdzielił zatem dwie kwestie prawne:
- Obowiązek niezwłocznego zwrotu kwoty nieautoryzowanej transakcji.
- Ostateczną odpowiedzialność za stratę, którą bank może przypisywać klientowi.
Wyrok nie oznacza, że klient nigdy nie odpowiada za rażące niedbalstwo. Oznacza natomiast, że sam zarzut takiego zachowania nie uzasadnia wstrzymania ustawowego zwrotu środków.
Jak było przed wyrokiem TSUE, a jak jest po wyroku?
Wyrok z 15 października 2026 r. nie zmienił brzmienia obowiązujących przepisów. Rozstrzygnął natomiast istotny problem ich interpretacji i stosowania przez banki.
Jak wyglądała sytuacja przed wyrokiem?
Już wcześniej art. 46 ust. 1 ustawy o usługach płatniczych przewidywał obowiązek bezzwłocznego zwrotu kwoty nieautoryzowanej transakcji, co do zasady najpóźniej do końca następnego dnia roboczego.
W praktyce jednak część banków odmawiała zwrotu środków, wskazując na rażące niedbalstwo klienta.
Dotyczyło to między innymi sytuacji, w których posiadacz rachunku kliknął fałszywy link, wprowadził dane logowania na stronie internetowej kontrolowanej przez oszustów, ujawnił kod autoryzacyjny albo nie rozpoznał wiadomości podszywającej się pod bank.
Banki powoływały się wówczas na naruszenie obowiązków związanych z bezpieczeństwem instrumentów płatniczych.
W rezultacie klient, któremu odmówiono zwrotu pieniędzy, często musiał dochodzić roszczenia przed sądem. Spór dotyczący odpowiedzialności za transakcję mógł trwać miesiącami, a nawet latami.
Należy jednak podkreślić, że nie była to jednolita praktyka wszystkich banków i sądów. Sam obowiązek bezzwłocznego zwrotu wynikał z przepisów obowiązujących już wcześniej.
Co zmienił wyrok TSUE?
Trybunał przesądził, że bank nie może uzależniać wykonania obowiązku bezzwłocznego zwrotu pieniędzy od wcześniejszego rozstrzygnięcia, czy klient dopuścił się rażącego niedbalstwa.
Jeżeli zachodzą przesłanki ustawowego zwrotu, bank powinien wykonać ten obowiązek w przewidzianym terminie.
Dopiero później, jeżeli wykaże podstawy odpowiedzialności klienta, może wystąpić z odpowiednim roszczeniem.
Oznacza to istotną zmianę w praktycznym rozłożeniu ciężaru dochodzenia roszczeń.
Wcześniej odmowa banku często zmuszała poszkodowanego do wystąpienia z pozwem o zwrot pieniędzy. W świetle wykładni TSUE bank nie może natomiast zatrzymać środków wyłącznie na podstawie własnego zarzutu rażącego niedbalstwa klienta.
Najważniejsze różnice
| Zagadnienie | Wcześniejsza praktyka części banków | Zasada potwierdzona przez TSUE |
|---|---|---|
| Zwrot pieniędzy | Odmowa z powodu zarzutu rażącego niedbalstwa | Sam zarzut nie pozwala odmówić zwrotu |
| Termin zwrotu | Klient często czekał na zakończenie sporu | Co do zasady do końca następnego dnia roboczego |
| Ocena zachowania klienta | Bywała podstawą wstrzymania zwrotu | Może uzasadniać późniejsze roszczenie banku |
| Postępowanie sądowe | Klient często pozywał bank | Bank może dochodzić odpowiedzialności klienta po dokonaniu zwrotu |
| Ostateczna odpowiedzialność | Zależna od okoliczności sprawy | Nadal zależna od okoliczności sprawy |
Ile czasu ma bank na zwrot pieniędzy?
Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy z 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych bank powinien dokonać zwrotu kwoty nieautoryzowanej transakcji niezwłocznie, nie później jednak niż do końca dnia roboczego następującego po dniu stwierdzenia transakcji lub otrzymania stosownego zgłoszenia.
Bank powinien także przywrócić rachunek do stanu, jaki istniałby, gdyby nieautoryzowana transakcja nie została dokonana.
Ustawa przewiduje określone wyjątki. Jeden z nich dotyczy sytuacji, w której bank ma uzasadnione i należycie udokumentowane podstawy do podejrzenia oszustwa i poinformuje o tym pisemnie właściwe organy ścigania.
Nie można jednak utożsamiać podejrzenia oszustwa po stronie klienta z samym zarzutem jego nieostrożności lub rażącego niedbalstwa.
Czy bank może powoływać się na rażące niedbalstwo klienta?
Tak. Wyrok TSUE nie eliminuje odpowiedzialności klienta za naruszenie obowiązków określonych w przepisach o usługach płatniczych.
Nie każde nieostrożne zachowanie jest jednak rażącym niedbalstwem.
Ocena musi uwzględniać okoliczności konkretnego zdarzenia, między innymi sposób działania oszustów, rodzaj przekazanych informacji, treść komunikatów bankowych oraz zachowanie klienta.
Zgodnie z art. 45 ust. 2 ustawy o usługach płatniczych samo wykazanie, że doszło do zarejestrowanego użycia instrumentu płatniczego, nie jest wystarczające do udowodnienia autoryzacji transakcji ani rażącego niedbalstwa.
Ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających odpowiedzialność klienta spoczywa na dostawcy usług płatniczych.
Należy również odróżnić przelew wykonany przez oszusta bez zgody posiadacza rachunku od przelewu samodzielnie autoryzowanego przez klienta, choćby pod wpływem oszustwa. Nie każda sytuacja wyłudzenia pieniędzy stanowi nieautoryzowaną transakcję w rozumieniu ustawy.
Przykład – oszuści ukradli z rachunku 30 000 zł
Klient otrzymuje wiadomość SMS zawierającą link do strony internetowej podszywającej się pod bank.
Po otwarciu strony wprowadza dane logowania. Oszust uzyskuje dostęp do rachunku i bez zgody klienta dokonuje przelewu 30 000 zł.
Klient niezwłocznie informuje bank, że nie autoryzował transakcji.
Przed wyrokiem TSUE bank mógł w praktyce odmówić zwrotu, uznając, że klient dopuścił się rażącego niedbalstwa. Poszkodowany musiał następnie dochodzić roszczenia, często przed sądem.
W świetle wyroku TSUE bank, jeżeli nie zachodzi ustawowy wyjątek, powinien bezzwłocznie zwrócić 30 000 zł i nie może odmówić wyłącznie z powodu zarzutu rażącego niedbalstwa.
Jeżeli bank wykaże następnie podstawy odpowiedzialności klienta, może dochodzić odpowiedniego roszczenia.
Czy klient może żądać odsetek za opóźnienie?
Tak. Jeżeli bank nie wykonał wymagalnego obowiązku zwrotu środków w ustawowym terminie, klient może co do zasady żądać odsetek ustawowych za opóźnienie.
Podstawę prawną stanowi art. 481 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego w związku z art. 46 ust. 1 ustawy o usługach płatniczych.
Odsetki mogą przysługiwać od dnia następującego po upływie terminu, w którym bank powinien zwrócić pieniądze, do dnia rzeczywistego spełnienia świadczenia.
Przykładowo, jeżeli klient zgłosił nieautoryzowany przelew w poniedziałek, a ustawowy termin zwrotu upłynął we wtorek, od środy mogą być naliczane odsetki za opóźnienie.
W każdym przypadku konieczne jest prawidłowe ustalenie daty zgłoszenia, wymagalności roszczenia oraz ewentualnych ustawowych wyjątków.
Wyrok TSUE nie wprowadza osobnej stawki odsetek ani nie oznacza, że odsetki zaczynają biec dopiero 15 października 2026 r.
Bank odmówił zwrotu pieniędzy przed 15 października 2026 r. – co można zrobić?
Wyrok TSUE może mieć znaczenie nie tylko dla nowych spraw, lecz także dla sporów powstałych przed jego ogłoszeniem.
Należy jednak rozróżnić kilka sytuacji.
1. Bank odrzucił reklamację, ale sprawa nie trafiła do sądu
Warto ponownie przeanalizować stanowisko banku, w szczególności gdy podstawą odmowy był zarzut rażącego niedbalstwa.
Możliwe jest skierowanie wezwania do zapłaty, powołującego się na art. 46 ustawy o usługach płatniczych i wykładnię przyjętą przez TSUE.
Należy również zbadać przedawnienie roszczenia i zachowanie ustawowych terminów zgłoszenia transakcji.
2. Sprawa przeciwko bankowi toczy się przed sądem
Wyrok TSUE może stanowić istotny argument prawny w postępowaniu sądowym.
W szczególności należy rozważyć powołanie się na przyjętą przez Trybunał wykładnię przepisów dotyczących bezzwłocznego zwrotu środków.
Znaczenie orzeczenia zależy jednak od przedmiotu sporu, podstawy żądania, stanu faktycznego i etapu postępowania.
3. Sprawa zakończyła się prawomocnym wyrokiem
Sytuacja jest bardziej skomplikowana.
Sam wyrok TSUE nie powoduje automatycznego wznowienia zakończonych postępowań cywilnych.
Możliwość dalszych działań wymaga indywidualnej analizy prawomocnego orzeczenia, przepisów proceduralnych oraz ewentualnych nadzwyczajnych środków prawnych.
Nie należy zakładać, że każde wcześniejsze, niekorzystne dla klienta rozstrzygnięcie może zostać obecnie uchylone.
Co zrobić po stwierdzeniu nieautoryzowanego przelewu?
Osoba, która zauważyła nieautoryzowaną transakcję, powinna przede wszystkim niezwłocznie zgłosić zdarzenie bankowi i zabezpieczyć dostęp do rachunku.
Należy również zachować dokumentację, w tym historię operacji, potwierdzenia zgłoszeń, korespondencję z bankiem, otrzymane wiadomości i inne materiały mogące mieć znaczenie dowodowe.
Jeżeli bank odmówi zwrotu środków, można rozważyć skierowanie pisemnego wezwania do zapłaty, skorzystanie z pomocy Rzecznika Finansowego oraz wystąpienie na drogę postępowania sądowego.
Istotne jest także przestrzeganie art. 44 ustawy o usługach płatniczych, który przewiduje obowiązek zgłoszenia nieautoryzowanej transakcji bez zbędnej zwłoki oraz, co do zasady, maksymalny termin 13 miesięcy od obciążenia rachunku, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków.
Dlaczego wyrok TSUE jest tak ważny?
Znaczenie wyroku z 15 października 2026 r. wykracza poza konkretny spór polskiej klientki z bankiem.
Trybunał wyraźnie wskazał, że obowiązek bezzwłocznego zwrotu pieniędzy i odpowiedzialność klienta za rażące niedbalstwo to dwie odrębne kwestie.
W praktyce oznacza to wzmocnienie ochrony osób poszkodowanych wskutek nieautoryzowanych transakcji płatniczych.
Dotychczas odmowa banku często powodowała, że klient pozostawał bez utraconych środków przez cały okres postępowania reklamacyjnego i sądowego.
Wykładnia przyjęta przez TSUE potwierdza natomiast zasadę, zgodnie z którą bank powinien najpierw wykonać obowiązek zwrotu, a dopiero następnie dochodzić ewentualnej odpowiedzialności klienta.
Nie zwalnia to posiadaczy rachunków z obowiązku zachowania zasad bezpieczeństwa, lecz ogranicza możliwość jednostronnego przerzucania przez bank skutków nieautoryzowanej transakcji na klienta.
Pomoc prawna w sporach z bankami
Jeżeli bank odmówił zwrotu środków utraconych w wyniku nieautoryzowanego przelewu, warto przeanalizować jego stanowisko z uwzględnieniem najnowszego orzecznictwa TSUE.
Kancelaria Adwokacka Barbara Kardynia świadczy pomoc prawną w sprawach cywilnych, w tym dotyczących dochodzenia roszczeń pieniężnych i sporów z instytucjami finansowymi.
Pomoc prawna może obejmować analizę dokumentacji bankowej, ocenę zasadności roszczeń, przygotowanie wezwania do zapłaty, ustalenie należnych odsetek oraz reprezentację w postępowaniu sądowym.
Adwokat Barbara Kardynia
Kancelaria Adwokacka Barbara Kardynia
Telefon: +48 795 674 344
E-mail: b_kardynia@icloud.com
Strona: https://adwokatkardynia.pl
Podstawa prawna i orzecznictwo
- Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 15 października 2026 r., C-70/25, Tukowiecka.
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2366 (PSD2), w szczególności art. 69 oraz art. 72–74.
- Ustawa z 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych, w szczególności art. 42, 44, 45 i 46.
- Art. 481 Kodeksu cywilnego.
Oficjalny komunikat TSUE: https://curia.europa.eu/site/upload/docs/application/pdf/2026-10/cp260147pl.pdf
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.
Artykuł opublikowany również na blogu prawniczym adwokat Barbary Kardyni.