Klient pyta o ofertę, zamawia usługę, a później sprawdza możliwość rezygnacji. Sprzedawca może nie wiedzieć, że rozmawia z kontrolerem UOKiK. Projekt UC142 przewiduje rozszerzenie możliwości sprawdzania przedsiębiorców pod ukrytą tożsamością. Dla firm oznacza to potrzebę przyjrzenia się temu, jak w praktyce przebiega obsługa konsumenta.
Tajemniczy klient już działa
Podstawę obecnego mechanizmu stanowi art. 105ia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pozwala on podejmować czynności zmierzające do zakupu towaru w celu uzyskania dowodów w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Kontroler nie ujawnia od razu swojej funkcji. Legitymację, upoważnienie oraz zgodę sądu przedstawia niezwłocznie po zakończeniu tych czynności.
Przebieg czynności można utrwalać za pomocą urządzeń rejestrujących obraz lub dźwięk bez uprzedniego informowania kontrolowanego. Zarówno podjęcie czynności, jak i takie nagrywanie wymagają zgody Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Sąd rozstrzyga w ciągu 48 godzin; ustawa nie przewiduje zażalenia na to postanowienie. [1]
Co przewiduje projekt UC142
Planowana zmiana obejmuje rzeczywiste nabywanie towarów i usług jako zakupów kontrolowanych, także pod ukrytą tożsamością. Według karty projektu kontroler mógłby korzystać z przybranego imienia, nazwiska i adresu zamieszkania oraz niesłużbowego adresu e-mail. Dane mają być losowane z bazy prowadzonej przez Prezesa UOKiK.
Zakup umożliwiałby zebranie dowodów również po zawarciu umowy, na przykład sprawdzenie respektowania prawa odstąpienia od umowy zawartej na odległość. Projekt przewiduje też możliwość badania i testowania produktów. Rozwiązania mają służyć wykonaniu rozporządzenia UE 2017/2394, określanego jako rozporządzenie CPC. [2]
Jak mogłaby wyglądać taka kontrola
Przykładowy scenariusz to zamówienie produktu w sklepie internetowym, odebranie przesyłki i skorzystanie z prawa odstąpienia. Pozwalałoby to zobaczyć, czy sprzedawca przyjmuje oświadczenie i jak rozlicza zakup. Jest to ilustracja projektowanego mechanizmu, a nie opis konkretnej kontroli.
Dla oceny zachowania przedsiębiorcy znaczenie miałyby wówczas także wiadomości wysyłane po zakupie, sposób przyjmowania zgłoszeń i faktycznie naliczane koszty. Poprawność dokumentów należałoby zatem zestawić z codzienną praktyką pracowników.
Co przedsiębiorca powinien sprawdzić
Praktyczny przegląd warto zacząć od zgodności informacji w reklamie, ofercie i umowie. Następnie należy sprawdzić, czy pracownicy potrafią jasno wyjaśnić cenę, opłaty dodatkowe i zasady zakończenia umowy. Taką samą uwagę trzeba poświęcić obsłudze po sprzedaży: treści odpowiedzi, dokumentowaniu zgłoszeń i realizowaniu uprawnień konsumenta.
Blokowanie stron internetowych i usuwanie domen
Projekt przewiduje również rozszerzenie uprawnień Prezesa UOKiK wobec przedsiębiorców działających w internecie. Chodzi o zapewnienie możliwości stosowania środków przewidzianych w art. 9 ust. 4 lit. g rozporządzenia CPC: usunięcia treści, ograniczenia dostępu do strony internetowej lub aplikacji, a także nakazania umieszczenia wyraźnego ostrzeżenia dla odwiedzających ją konsumentów. [2]
Nakazy mogłyby być kierowane także do dostawców usług hostingowych i obejmować usunięcie lub wyłączenie interfejsu internetowego albo ograniczenie dostępu do niego. W odpowiednich przypadkach możliwe byłoby również nakazanie rejestrowi domen lub podmiotowi rejestrującemu domeny usunięcia pełnej nazwy domenowej (FQDN) i umożliwienia jej rejestracji przez właściwy organ. [3]
Środki te mają charakter ostateczny. Ich zastosowanie wymaga braku innych skutecznych sposobów doprowadzenia do zaprzestania lub zakazania naruszenia objętego rozporządzeniem oraz konieczności zapobieżenia ryzyku poważnych szkód dla zbiorowych interesów konsumentów. Projektowane przepisy mają zatem umożliwić zdecydowaną reakcję na naruszenia w internecie, przy zachowaniu tych warunków. [3]
Projekt pozostaje projektem
Nie należy przedstawiać opisanych zmian jako już obowiązujących. Karta UC142 wskazuje IV kwartał 2026 r. jako planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów. Sam harmonogram nie przesądza ani o uchwaleniu ustawy, ani o jej wejściu w życie. Szczegóły przyszłej procedury należy oceniać na podstawie ostatecznego tekstu przepisów. [2]
Źródła
[1] Ustawa z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, art. 105ia: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20070500331/U/D20070331Lj.pdf
[2] KPRM, karta projektu UC142: https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy-o-ochronie-konkurencji-i-konsumentow-oraz-niektorych-innych-ustaw7
[3] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/2394 z 12 grudnia 2017 r. (rozporządzenie CPC), art. 9 ust. 4 lit. g: EUR-Lex — tekst rozporządzenia