Publikujemy przemyślenia, komentujemy wydarzenia, opisujemy doświadczenia. Niekiedy krótki wpis na Facebooku przyciąga większą uwagę niż rozbudowany artykuł. Inni użytkownicy przekazują go dalej, a media wykorzystują jako temat publikacji. Czy skoro tekst jest dostępny publicznie, można go swobodnie skopiować? I czy tak samo należy oceniać przedruk, zamieszczenie linku oraz kliknięcie przycisku „Udostępnij”?
Wyrok TSUE z 3 września 2026 r. w sprawie C‑598/24, Gândul Media Network, potwierdza, że wpis w mediach społecznościowych może być utworem chronionym prawem autorskim. Nie oznacza to jednak zakazu każdego odesłania do cudzej wypowiedzi. Trzeba rozróżnić sposób wykorzystania materiału i podstawę prawną takiego działania.
Od wpisu nauczycielki do sporu przed TSUE
Sprawa dotyczyła rumuńskiej nauczycielki, która opublikowała na Facebooku 22-wierszowy tekst zatytułowany „Krótki przewodnik dla rodziców na rozpoczęcie roku szkolnego”. Wyjaśniała w nim, że nie chce otrzymywać prezentów od rodziców swoich uczniów.
Dziennikarz przedrukował cały wpis na stronie internetowej gazety „Gândul”, bez uprzedniej zgody autorki. Jej nazwisko oraz link do oryginału dodano później. Spór o prawa autorskie doprowadził do skierowania pytań prejudycjalnych do Trybunału.
Kiedy post jest utworem?
Ochrona zależy od twórczego charakteru wypowiedzi. TSUE wskazał na własną twórczość intelektualną autora, wyrażoną w sposób dostatecznie precyzyjny i obiektywny. W tekście znaczenie mogą mieć dobór, kolejność i połączenie słów. Ostateczna ocena konkretnego wpisu należy do sądu krajowego.
Sama krótka forma, publikacja w internecie ani brak przynależności do określonego gatunku literackiego nie wykluczają ochrony. Nie każdy post jest jednak utworem. Prosta informacja o godzinie spotkania ma inny charakter niż autorski komentarz oparty na ironii, metaforach i charakterystycznej narracji.
Publiczna dostępność nie oznacza zgody na przedruk
Możliwość przeczytania wpisu nie daje automatycznie prawa do opublikowania jego kopii. Jeżeli tekst jest utworem, wykorzystanie wymaga zgody uprawnionego albo odpowiedniej podstawy prawnej, na przykład dozwolonego użytku. Samo podanie nazwiska autora i źródła nie zastępuje takiej podstawy.
Kiedy media mogą wykorzystać wpis?
W sprawie C‑598/24 TSUE rozpatrzył także wyjątek dotyczący relacjonowania aktualnych wydarzeń z art. 5 ust. 3 lit. c dyrektywy 2001/29/WE. Wykorzystanie musi pozostawać w zakresie uzasadnionym celem informacyjnym, ze wskazaniem źródła i autora, chyba że jest to niemożliwe.
Przedruk całego utworu nie zawsze będzie uzasadniony. Państwa członkowskie mogą ograniczyć ten wyjątek do krótkich fragmentów, przy zachowaniu proporcjonalności i skuteczności wyjątku. Zarobkowy charakter działalności redakcji sam w sobie nie wyklucza korzystania z tej podstawy.
Linkowanie to inna sytuacja niż kopiowanie
W wyroku z 13 lutego 2014 r., C‑466/12, Svensson, TSUE uznał, że linkowanie do utworów udostępnionych za zgodą uprawnionego i bez ograniczeń dostępu zasadniczo nie wymaga dodatkowego zezwolenia. Nie dochodzi bowiem do skierowania utworu do „nowej publiczności”, nieuwzględnionej przy pierwotnym udostępnieniu.
Inaczej będzie, gdy link umożliwia obejście ograniczeń dostępu, na przykład zabezpieczeń przeznaczających treść wyłącznie dla abonentów. Nie można więc utożsamiać każdego odsyłacza ze swobodnym, legalnym linkowaniem.
Co z przyciskiem „Udostępnij” na Facebooku?
Należy odróżnić zamieszczenie linku, skorzystanie z funkcji udostępniania platformy oraz skopiowanie tekstu do nowego wpisu. Przy funkcji „Udostępnij” znaczenie ma jej rzeczywiste działanie: czy zachowuje powiązanie z oryginałem i respektuje ograniczenia dostępu.
Na tle orzecznictwa o linkowaniu można argumentować, że udostępnienie legalnego, publicznego wpisu przez mechanizm odsyłający do oryginału powinno być oceniane inaczej niż samodzielny przedruk. Jest to jednak zastosowanie ogólnych zasad do konkretnej funkcji platformy, a nie reguła TSUE gwarantująca legalność każdego kliknięcia „Udostępnij”.
Przykładowo: przekazanie odbiorcom odsyłacza do autorskiego komentarza różni się od skopiowania całego komentarza i opublikowania go jako osobnego postu. W drugim przypadku powstaje niezależna publikacja, która może pozostać dostępna również po usunięciu oryginału.
Ponowna publikacja pobranego materiału
Różnicę tę obrazuje wyrok TSUE z 7 sierpnia 2018 r., C‑161/17, Renckhoff. Dotyczył on fotografii skopiowanej i zamieszczonej na innej stronie. Trybunał uznał taką publikację za objętą prawem publicznego udostępniania, mimo że zdjęcie wcześniej było legalnie dostępne w internecie bez ograniczeń pobierania. Zgoda na pierwszą publikację nie oznacza więc automatycznej zgody na kolejną.
Link do bezprawnego źródła także może rodzić odpowiedzialność
W wyroku z 8 września 2016 r., C‑160/15, GS Media, TSUE wyjaśnił, że przy linkowaniu do materiału opublikowanego bez zgody uprawnionego znaczenie ma wiedza osoby zamieszczającej odsyłacz.
Przy działaniu bez celu zarobkowego należy uwzględnić, czy osoba ta wiedziała lub mogła rozsądnie wiedzieć o bezprawności publikacji. Jeżeli linkowanie służy celowi zarobkowemu, obowiązuje wzruszalne domniemanie wiedzy o chronionym charakterze materiału i ewentualnym braku zgody. Oczekuje się wówczas odpowiedniej weryfikacji.
Co sprawdzić przed wykorzystaniem cudzego wpisu?
Przed publikacją warto ustalić, czy potrzebny jest dokładny tekst autora, czy wystarczy samodzielnie opisać temat i odesłać do źródła. Jeśli planujemy przedruk, należy sprawdzić zgodę lub warunki konkretnego wyjątku ustawowego. Przy linkowaniu istotne będą legalność źródła i ograniczenia dostępu.
„Kopiuj i wklej”, link oraz „Udostępnij” mogą prowadzić do podobnego efektu dla czytelnika, ale wymagają odmiennej oceny prawnej. Dlatego przed wykorzystaniem cudzej wypowiedzi trzeba przyjrzeć się temu, co faktycznie robimy z jej treścią.