Prawo kojarzy się z powagą, pieczątkami i zdaniami, które trzeba przeczytać trzy razy, żeby ustalić, kto właściwie komu jest coś winien. Tymczasem w przepisach można znaleźć również uciekające pszczoły, owoce przekraczające granicę działki i ryby o podejrzanej przeszłości.
Do tego dochodzą opowieści o obowiązkowym udostępnianiu toalety i zakazie umierania w brytyjskim parlamencie. Nie wszystkie są prawdziwe, ale każda zasługuje przynajmniej na chwilę uwagi — i sprawdzenie, czy ustawodawca rzeczywiście miał z nią coś wspólnego.
Polska: trzy dni na odnalezienie pszczół — art. 182 § 1 k.c.
Pszczoły nie składają wypowiedzenia. Po prostu opuszczają ul, pozostawiając właściciela z problemem, który przewidział ustawodawca.
Zgodnie z art. 182 § 1 Kodeksu cywilnego rój staje się niczyim, jeżeli właściciel nie odszuka go przed upływem trzech dni od dnia wyrojenia. W pościgu wolno wejść na cudzy grunt, trzeba jednak naprawić wyrządzoną szkodę.
Pszczoły można więc ścigać przez ogród sąsiada. Za stratowane pomidory przyjdzie zapłacić.
Przeprowadzka do cudzego ula — art. 182 § 2–3 k.c.
Jeżeli rój osiadł w cudzym, niezajętym ulu, właściciel może żądać jego wydania za zwrotem kosztów. Jeśli jednak wybierze ul zajęty, staje się własnością właściciela znajdującego się tam roju.
W pszczelim świecie wybór współlokatorów ma zatem skutki majątkowe.
Jabłko po właściwej stronie płotu — art. 148 i 150 k.c.
Owoce opadłe z drzewa na sąsiedni grunt stanowią jego pożytki; wyjątek dotyczy gruntu przeznaczonego na użytek publiczny — art. 148 k.c.
Sama gałąź nad płotem nie uprawnia do zbiorów. Art. 150 k.c. pozwala natomiast obciąć i zachować przechodzące gałęzie oraz owoce, po uprzednim wyznaczeniu sąsiadowi odpowiedniego terminu na ich usunięcie. Przy korzeniach przepis nie wymaga takiego terminu.
Jabłko spada szybko. Stosunki sąsiedzkie odbudowuje się dłużej.
Japonia: przepisy nakazujące pomiar obwodu brzucha
W Japonii ustawodawca zainteresował się nie tylko tym, co obywatel ma w portfelu, ale również tym, ile centymetrów ma w pasie. Brzmi jak żart? Pomiar obwodu brzucha rzeczywiście jest elementem uregulowanego prawnie programu badań profilaktycznych, potocznie nazywanego „Metabo Law”.
Program obejmuje zasadniczo osoby ubezpieczone w wieku 40–74 lat, a za organizację badań odpowiadają ubezpieczyciele zdrowotni. Przepisy przewidują pomiar obwodu brzucha, choć w określonych przypadkach można go pominąć.
Wartości 85 cm u mężczyzn i 90 cm u kobiet są progami służącymi ocenie ryzyka zdrowotnego. W połączeniu z innymi wynikami, dotyczącymi między innymi ciśnienia, cukru i lipidów we krwi, mogą skutkować zakwalifikowaniem do poradnictwa dotyczącego diety i aktywności fizycznej. Nie są to jednak prawnie dozwolone rozmiary brzucha, a ich przekroczenie samo w sobie nie jest wykroczeniem.
Za dodatkowe centymetry nie przyślą więc mandatu. Można za to otrzymać zaproszenie do rozmowy o diecie — i tym razem trudno będzie powiedzieć, że obwód pasa to wyłącznie prywatna sprawa.
Wielka Brytania: łosoś w podejrzanych okolicznościach
Brytyjska ustawa Salmon Act 1986 zawiera przepis, którego tytuł mógłby posłużyć za nazwę kryminału: Handling fish in suspicious circumstances.
Łatwo wyobrazić sobie przesłuchanie: „Dlaczego trzymał pan łososia? Czy znał go pan wcześniej?”.
Sens regulacji jest jednak praktyczny. Chodzi o przyjmowanie ryb lub pomoc w ich przemieszczaniu czy zbyciu, gdy dana osoba wie albo ma uzasadnione podstawy podejrzewać, że pochodzą z określonych naruszeń prawa dotyczących połowu.
Łosoś kupiony legalnie na obiad może więc spokojnie trafić do piekarnika. Sam fakt, że patrzy na nas podejrzliwie, nie przesądza o przestępstwie.
Szkocja: czy trzeba wpuścić nieznajomego do toalety?
Wyobraźmy sobie spokojne popołudnie w Edynburgu. Ktoś puka do drzwi i oznajmia: „Dzień dobry, przychodzę skorzystać z przysługujących mi uprawnień. Gdzie łazienka?”.
Według popularnej opowieści w Szkocji trzeba udostępnić toaletę każdemu przechodniowi, który o to poprosi. Gościnność miałaby więc obejmować nie tylko herbatę, lecz również obowiązkowy dostęp do urządzeń sanitarnych.
Na szczęście dla właścicieli mieszkań szkockie sądownictwo zalicza tę historię do mitów: brak dowodów, że taki obowiązek kiedykolwiek zapisano w ustawach. Pomóc człowiekowi w pilnej potrzebie oczywiście można. Powoływanie się na specjalne „prawo toaletowe” nie będzie jednak przekonującym argumentem.
Brytyjski parlament: uprasza się o nieumieranie podczas obrad
Jedna z najsłynniejszych prawnych legend głosi, że w brytyjskim parlamencie nie wolno umrzeć.
Trudno nie docenić rozmachu takiego zakazu. Większość ustawodawców próbuje regulować zachowanie obywateli. Ten miałby jeszcze negocjować z biologią.
Zakaz umierania w parlamencie jest jednak mitem. Opowieść bywa łączona ze statusem Pałacu Westminsterskiego jako pałacu królewskiego i rzekomym automatycznym prawem do państwowego pogrzebu. Law Commission badała tę historię i nie znalazła podstaw dla takiego zakazu.
Można więc odetchnąć. Przynajmniej kwestia ewentualnego mandatu nie powinna zaprzątać głowy zwiedzającym.
Singapur: guma do żucia z własną regulacją
W wielu krajach problem gumy do żucia pojawia się dopiero wtedy, gdy przyklei się do podeszwy. Singapur zajął się sprawą wcześniej — na poziomie importu i sprzedaży.
Obowiązują tam zakazy dotyczące przywozu oraz sprzedaży gumy, z przewidzianymi prawem wyjątkami, między innymi dla określonych produktów leczniczych. Popularne hasło „zakaz żucia gumy” jest więc zbyt dużym uproszczeniem przepisów regulujących jej obrót.
Skąd ta stanowczość? Wśród powodów wprowadzenia ograniczeń były zabrudzenia i zakłócenia działania komunikacji miejskiej, w tym przyklejanie gumy do czujników drzwi pociągów. Niewielki kawałek gumy potrafił narobić problemów znacznie większych niż własny rozmiar.
Singapur: spłuczka pod ochroną prawa
W Singapurze higiena toalet doczekała się bardzo konkretnej regulacji. Przepis 16 Environmental Public Health (Public Cleansing) Regulations nakazuje osobie korzystającej z dostępnej publicznie toalety wyposażonej w system spłukiwania spuścić wodę bezpośrednio po załatwieniu potrzeby.
Ustawodawca zadbał również o drugą stronę drzwi. Przepis 16A zobowiązuje właściciela lub użytkownika budynku do zapewnienia w takich toaletach między innymi papieru toaletowego, mydła oraz czystych ręczników albo suszarek do rąk.
To dość uczciwy układ: zarządca zapewnia wyposażenie, użytkownik pamięta o spłuczce. Kartka „Prosimy zostawić po sobie porządek” otrzymała tutaj solidne wsparcie legislacyjne.
Australia: ilu elektryków potrzeba do wymiany żarówki?
Internet odpowiada: w australijskim stanie Wiktoria przynajmniej jednego, bo samodzielna wymiana żarówki jest podobno nielegalna.
Brzmi znakomicie jako dowcip. Gorzej jako opis obowiązującego prawa.
Zwykła wymiana żarówki jest traktowana jako codzienna czynność — oficjalne informacje mieszkaniowe stanu Wiktoria wymieniają ją wręcz wśród obowiązków najemcy. Opowieści o konieczności każdorazowego wzywania elektryka nie należy więc przedstawiać jako aktualnego zakazu.
Rzeczywiste ograniczenia dotyczą prac elektrycznych, takich jak wymiana gniazdka czy włącznika. Energy Safe Victoria wskazuje, że takie czynności wymagają uprawnionego elektryka, a wykonywanie ich bez kwalifikacji jest nielegalne.
Odpowiedź na pytanie z nagłówka zależy zatem od tego, czy wymieniamy żarówkę, czy przy okazji postanowiliśmy przebudować pół instalacji.
USA, Luizjana: pizza, która może skończyć się wyrokiem
Dzwonek do drzwi. Na progu dostawca z pizzą, której nikt nie zamawiał. Sąsiad za firanką zanosi się śmiechem. W Luizjanie taki dowcip może mieć znacznie droższy finał niż rachunek za dodatkowy ser.
Przepis Louisiana Revised Statutes 14:68.6 zabrania umyślnego zamawiania towarów lub usług dla innej osoby, gdy łącznie spełnione są określone warunki: odbiorca nie upoważnił do zamówienia, nie mieszka z zamawiającym, dostawa nie jest prezentem, a odbiorca ma ponieść nieuzgodniony koszt zapłaty albo zwrotu. Do tego zamawiający musi działać z zamiarem nękania lub dokuczenia.
Za naruszenie przepisu grozi grzywna do 500 dolarów, pozbawienie wolności do sześciu miesięcy albo obie te kary.
Nie chodzi więc o zakaz kulinarnych niespodzianek. Opłacona pizza w prezencie to zupełnie inna historia niż dziesięć niezamówionych dostaw, za które ma zapłacić nielubiany sąsiad.
Morał? Zanim zamówimy komuś „hawajską zemstę”, warto sprawdzić nie tylko adres, ale również kodeks.
Samoa: zapomniałeś o urodzinach żony? Podobno przyjedzie policja
Według popularnej internetowej opowieści zapomnienie o urodzinach żony jest w Samoa przestępstwem. Pierwszy raz miałby kończyć się upomnieniem, a kolejny — nawet pobytem w areszcie.
Wizja przesłuchania jest obiecująca: „Czy przyznaje się pan do zarzucanego czynu?”. „Pamiętałem, że to jakoś w czerwcu…”.
Na szczęście dla zapominalskich mężów to mit. Historię sprawdził „Samoa Observer”, a cytowana przez gazetę miejscowa prawniczka określiła ją jako zmyśloną.
Odpowiedzialność karna zatem odpada. Pozostaje odpowiedzialność domowa, której wymiaru nie określa żaden kodeks. Bukiet kwiatów może być okolicznością łagodzącą.
Prawo ma poczucie humoru. Internet — jeszcze większe
Zaskakujące przepisy często okazują się rozsądnymi odpowiedziami na bardzo konkretne kłopoty. Ktoś musiał rozstrzygnąć, do kogo należą pszczoły po przeprowadzce, komu przypada jabłko po upadku i skąd właściwie wzięła się oferowana ryba.
Nie każda barwna historia o zagranicznym ustawodawcy wytrzymuje jednak spotkanie ze źródłem. Dlatego przed podaniem dalej kolejnego „najdziwniejszego prawa świata” warto sprawdzić, czy istnieje. Inaczej sami możemy wypuścić w świat prawny mit. A na jego odnalezienie ustawodawca nie przewidział nawet trzech dni.
Źródła
Polska — Kodeks cywilny, art. 148, 150 i 182
Wielka Brytania — Salmon Act 1986, section 32
Szkocja — Scottish Courts and Tribunals Service, Weird laws
Parlament brytyjski — omówienie ustaleń Law Commission
Singapur — National Library Board, Chewing gum ban
Singapur — Public Cleansing Regulations, 16 i 16A
Australia — Energy Safe Victoria
Samoa Observer — Samoan law against forgetful husbands goes viral
Japonia — standardy badań profilaktycznych i poradnictwa zdrowotnego